Chiều 28/6/2026, tại Bảo tàng Hà Nội, tọa đàm và workshop “Từ thực vật họa đến ngôn ngữ tạo hình Đông – Tây” đã diễn ra trong không gian của Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội. Sự kiện do Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội, Bảo tàng Hà Nội và Chau & Co Gallery phối hợp tổ chức, với sự tham gia của nghệ sĩ thị giác Khánh Ly, họa sĩ minh họa thực vật Phan Giang, dưới sự điều phối của giám tuyển Hoàng Minh Châu.

Trong dòng chảy của Hà Nội – Thành phố sáng tạo, sự kiện không chỉ giới thiệu tới công chúng một loại hình nghệ thuật còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam, mà còn mở ra cuộc đối thoại rộng hơn giữa khoa học và nghệ thuật, giữa lưu trữ tri thức và biểu đạt thẩm mỹ, giữa di sản tự nhiên và thực hành sáng tạo đương đại.

Từ vẻ đẹp của một chiếc lá, một cánh hoa hay một đường gân thực vật, người tham dự được dẫn vào thế giới của Botanical Art – thực vật họa. Đây là lĩnh vực nằm ở giao điểm giữa quan sát khoa học và thực hành hội họa, nơi người nghệ sĩ không chỉ “vẽ đẹp”, mà còn phải hiểu, chọn lọc và mô tả chính xác những đặc điểm hình thái, cấu trúc, tỷ lệ và dấu hiệu nhận dạng của loài thực vật.

Nghệ sĩ Khánh Ly. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Mở đầu tọa đàm, nghệ sĩ Khánh Ly nhấn mạnh: “Thực vật họa là một bộ môn nghệ thuật có sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật. Một bản vẽ thực vật họa cần đảm bảo sự chính xác về hình thái, cấu trúc và các chi tiết của thực vật”. Từ định nghĩa này, tọa đàm giúp công chúng phân biệt thực vật họa với tranh vẽ hoa thông thường hay minh họa trang trí. Nếu tranh hoa có thể ưu tiên cảm xúc, màu sắc, bố cục hoặc ấn tượng thị giác, thì thực vật họa luôn đòi hỏi tính chính xác và khả năng cung cấp thông tin.

Diễn giả Phan Giang trao đổi. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Ở phần chia sẻ của mình, họa sĩ minh họa thực vật Phan Giang đem đến một góc nhìn giàu tính thực hành từ kinh nghiệm cộng tác với các nhà nghiên cứu, viện chuyên ngành và bảo tàng. Với nền tảng từ Đại học Dược Hà Nội, Phan Giang tiếp cận minh họa thực vật từ các đề tài nghiên cứu, sau đó tiếp tục làm việc trong nhiều dự án liên quan đến cây thuốc, cây rừng, cây xanh đô thị và công bố khoa học.

Theo Phan Giang, điều quan trọng của minh họa khoa học không chỉ nằm ở kỹ năng vẽ, mà trước hết là năng lực quan sát: “Mình cần quan sát kỹ để biết đặc điểm nào là đặc điểm nhận dạng của loài. Có khi chỉ một chi tiết rất nhỏ, như cách mọc, tỷ lệ, phần lông trên thân hay lá, cũng là yếu tố giúp phân biệt loài này với loài khác”.

Chính từ năng lực quan sát ấy, minh họa thực vật trở thành một công cụ quan trọng trong nghiên cứu và lưu trữ. Một bức ảnh có thể ghi lại khoảnh khắc và chi tiết, nhưng một bản vẽ có khả năng tổng hợp nhiều thông tin trên cùng một mặt phẳng: thân, lá, hoa, quả, rễ, lát cắt, cấu trúc giải phẫu, tỷ lệ, thậm chí các giai đoạn phát triển khác nhau của một loài. Phan Giang chia sẻ rằng ảnh chụp và bản vẽ không loại trừ nhau; trong nhiều trường hợp, các nhà khoa học vẫn ưu tiên sử dụng cả hai để tăng tính trực quan và giá trị khoa học của hồ sơ nghiên cứu.

Một nội dung quan trọng khác của tọa đàm là lịch sử và tiến trình dịch chuyển của thực vật họa từ Tây sang Đông. Qua phần trình bày của Khánh Ly, người tham dự được tiếp cận những mốc phát triển chính của loại hình này: từ các bản minh họa thực vật cổ, thời kỳ phát triển mạnh của khoa học phân loại, các công ty Đông Ấn, hoạt động sưu tầm thực vật, đến thời kỳ in ấn, nhiếp ảnh và sự trở lại của thực vật họa trong bối cảnh nghệ thuật đương đại.

Điều đáng chú ý là câu chuyện Đông – Tây ở đây không chỉ là so sánh phong cách tạo hình. Đó còn là câu chuyện của giao thương, di chuyển, kỹ thuật, chất liệu và cách các nền văn hóa nhìn nhận thiên nhiên. Nếu truyền thống phương Tây thường gắn thực vật họa với yêu cầu định danh, hệ thống hóa và mô tả chính xác, thì nhiều thực hành phương Đông lại chú trọng tới tinh thần của đối tượng, đường nét, chất liệu, khoảng trống, tính biểu tượng và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Sau phần tọa đàm, người tham dự bước vào workshop thực hành thực vật họa trên lụa dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ Khánh Ly và trợ lý workshop Lê Kỳ Anh. Việc lựa chọn lụa làm chất liệu không chỉ tạo nên trải nghiệm thị giác mềm mại, tinh tế, mà còn mở rộng chủ đề giao thoa Đông – Tây từ lý thuyết sang thực hành. Nếu thực vật họa từng phát triển mạnh trong truyền thống minh họa khoa học phương Tây, thì việc thử nghiệm trên lụa lại gợi nhắc một chất liệu có vị trí sâu rễ trong văn hóa phương Đông.

Workshop tại sự kiện thu hút được sự quan tâm của công chúng. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Workshop được thiết kế như một trải nghiệm nhập môn. Người tham gia được tiếp cận các bước cơ bản trong quy trình vẽ trên lụa, từ chuẩn bị chất liệu, quan sát mẫu, chuyển hình, xử lý bề mặt đến hoàn thiện một bản vẽ nhỏ. Thông qua phương pháp copy master – một nền tảng trong thực hành kỹ thuật vẽ cổ điển – công chúng không chỉ nghe về nghệ thuật, mà trực tiếp trải nghiệm quá trình quan sát, lựa chọn chi tiết, kiểm soát đường nét và xây dựng hình ảnh.

Với Hà Nội – Thành phố sáng tạo, những sự kiện như “Từ thực vật họa đến ngôn ngữ tạo hình Đông – Tây” cho thấy vai trò ngày càng rõ của các thiết chế văn hóa trong việc nuôi dưỡng cộng đồng sáng tạo. Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật hay kể lại lịch sử, mà còn có thể trở thành một không gian học hỏi mở, nơi nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, người học và công chúng cùng gặp gỡ, trao đổi và thực hành.

Trong phần chia sẻ cuối chương trình, Khánh Ly nhìn nhận thực vật họa không chỉ như một kỹ thuật, mà như nền tảng giúp cô mở rộng thực hành nghệ thuật cá nhân: “Với tôi, thực vật họa giống như một gốc rễ. Nó giúp tôi rèn luyện kỹ thuật, phát triển cảm xúc và mở ra một hành trình khám phá bên trong mình thông qua thiên nhiên”.

Từ một chiếc lá, một bông hoa, một lát cắt thực vật đến câu chuyện rộng hơn về khoa học, nghệ thuật và văn hóa, tọa đàm và workshop “Từ thực vật họa đến ngôn ngữ tạo hình Đông – Tây” đã góp thêm một hoạt động giàu ý nghĩa vào đời sống sáng tạo của Thủ đô. Không ồn ào, sự kiện chọn cách đi vào chiều sâu: làm mới cách công chúng tiếp cận tri thức, di sản và cái đẹp trong đời sống hằng ngày.

Hanoicreativecity.com