124 bài nghiên cứu trong nước và quốc tế đã được gửi tới hội thảo khoa học “Kết nối không gian số từ di sản đến đào tạo và sáng tạo mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng trong bối cảnh hội nhập quốc tế” tổ chức tại Hà Nội ngày 6/11. Các tham luận tập trung vào ba mối quan hệ đang ngày càng gắn chặt: bảo tồn di sản, đổi mới đào tạo và thực hành sáng tạo trong môi trường số.

Ngày 6/11, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp tổ chức hội thảo khoa học quốc tế “Kết nối không gian số từ di sản đến đào tạo và sáng tạo mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng trong bối cảnh hội nhập quốc tế”.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Báo Thể thao & Văn hóa

Hội thảo tiếp nhận 124 bài viết khoa học, trong đó có 110 bài của các tác giả trong nước và 14 bài của các tác giả quốc tế đến từ Nhật Bản, Trung Quốc, Hồng Kông, Thái Lan, Malaysia, Nepal và Canada.

Nội dung được tổ chức quanh ba nhóm vấn đề: di sản nghệ thuật truyền thống trong không gian số và thiết kế đương đại; ứng dụng không gian số trong đào tạo mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng và hợp tác quốc tế; thực hành sáng tạo nghệ thuật trong môi trường số.

Di sản không chỉ để số hóa

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phạm Hùng Cường, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, cho rằng chuyển đổi số đang làm thay đổi cách con người lưu giữ tri thức, tiếp cận di sản, tổ chức đào tạo và thực hành sáng tạo.

Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở việc sử dụng công nghệ mới, mà là làm thế nào để tri thức, kỹ thuật và tinh thần sáng tạo của các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ tiếp tục trở thành nguồn lực cho đào tạo và thiết kế đương đại.

Trong cách tiếp cận này, không gian số không đơn thuần là nơi lưu trữ dữ liệu hoặc tái hiện hiện vật.

Công nghệ có thể mở thêm phương thức diễn giải di sản, hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy và kết nối nghệ thuật Việt Nam với cộng đồng quốc tế. Nhưng quá trình đó vẫn phải giữ được những giá trị cốt lõi và bối cảnh văn hóa của di sản.

PGS.TS. Phạm Hùng Cường, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Báo Thể thao & Văn hóa

Một số tham luận tại hội thảo cũng cảnh báo nguy cơ đơn giản hóa biểu tượng truyền thống hoặc tách chúng khỏi ngữ cảnh khi đưa vào thiết kế và sản phẩm mới.

GS.TS Trương Quốc Bình, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, đề xuất chuyển từ tư duy “khai thác di sản” sang “chuyển hóa sáng tạo di sản”.

Theo hướng này, di sản có thể trở thành nguồn lực cho sản phẩm và thực hành mới, nhưng cần sự tham gia đồng thời của nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, nhà thiết kế, nghệ nhân, cộng đồng, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Tri thức nghề phải đi vào đào tạo thiết kế

Một trong những vấn đề được đặt ra khá rõ tại hội thảo là mối quan hệ giữa nghệ nhân và nhà trường.

Các kỹ thuật truyền thống không chỉ nằm trong sách, hồ sơ hay bảo tàng. Một phần quan trọng của chúng tồn tại dưới dạng tri thức thực hành: cách chọn vật liệu, xử lý bề mặt, cảm nhận màu sắc, thao tác công cụ hoặc những quy tắc nghề chỉ có thể hiểu đầy đủ khi làm việc trực tiếp với người thợ.

Vì vậy, đưa di sản vào đào tạo thiết kế không thể chỉ dừng ở việc sử dụng hoa văn hay hình tượng truyền thống.

TS Bùi Thị Thanh, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật – Đại học Quốc gia Hà Nội, đề cập trường hợp sơn mài Hạ Thái và đề xuất mô hình không gian sáng tạo kết nối đào tạo – thử nghiệm – sản xuất – trưng bày – trải nghiệm, trong đó nghệ nhân tham gia trực tiếp vào quá trình đồng sáng tạo.

Công nghệ số trong mô hình này có thể hỗ trợ thông tin, truy xuất và kết nối, nhưng không thay thế hoạt động thực hành cùng nghệ nhân.

Đây là một vấn đề có ý nghĩa trực tiếp với Hà Nội, nơi nhiều trường đào tạo thiết kế đang nằm gần một hệ thống làng nghề dày đặc như Bát Tràng, Hạ Thái, Sơn Đồng, Chuyên Mỹ hay Vạn Phúc.

Nếu những nguồn tri thức này được đưa vào chương trình học và dự án thực hành một cách có hệ thống, làng nghề có thể trở thành một phần của hạ tầng đào tạo sáng tạo chứ không chỉ là nơi sinh viên tới tham quan.

AI hỗ trợ, không thay thế năng lực thiết kế

Hội thảo cũng dành sự quan tâm đáng kể cho trí tuệ nhân tạo và các công cụ số mới.

Một nghiên cứu về AI trong thiết kế nội thất được trình bày tại hội thảo cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ đáng kể ở các khâu hình thành ý tưởng và diễn họa, giúp rút ngắn thời gian thực hiện một số công việc.

Tuy nhiên, khảo sát thử nghiệm với các nhà thiết kế cho thấy việc sử dụng AI không đồng nghĩa chất lượng thiết kế tự động được nâng lên.

Những công việc như khảo sát hiện trạng, phác thảo, xây dựng hồ sơ kỹ thuật, thẩm định giải pháp và kiểm soát kết quả vẫn cần năng lực chuyên môn trực tiếp của nhà thiết kế.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với đào tạo.

Sinh viên không chỉ cần biết sử dụng công cụ số, mà phải có khả năng đánh giá đầu ra, kiểm chứng thông tin, hiểu vật liệu, không gian, kỹ thuật và bối cảnh văn hóa.

Nói cách khác, AI có thể trở thành một phần của quy trình sáng tạo, nhưng không thể thay thế nền tảng tri thức nghề và tư duy thiết kế.

Trường đại học trở thành một điểm kết nối sáng tạo

Hội thảo diễn ra trong khuôn khổ Hanoi Art Connecting lần thứ 8, tổ chức từ ngày 2 đến 7/11 tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp.

Chương trình năm nay quy tụ 136 nghệ sĩ, gồm 50 nghệ sĩ quốc tế và 86 nghệ sĩ Việt Nam đến từ 26 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong sáu ngày, nghệ sĩ ở các lĩnh vực hội họa, đồ họa, điêu khắc và nhiều thực hành khác trực tiếp sáng tác tại trường.

Hanoi Art Connecting 8 nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Sự kết hợp giữa workshop thực hành, triển lãm và hội thảo khoa học cho thấy vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái sáng tạo đang được mở rộng.

Nhà trường không chỉ là nơi đào tạo sinh viên, mà có thể trở thành điểm gặp của nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, công nghệ và các mạng lưới quốc tế.

Đối với Hà Nội – Thành phố Sáng tạo về Thiết kế, đây là một lớp hạ tầng quan trọng.

Nếu di sản cung cấp nền tảng tri thức, công nghệ mở rộng phương thức tiếp cận và nhà trường tạo môi trường để nghiên cứu – thử nghiệm – sáng tạo cùng diễn ra, những giá trị truyền thống có thể tiếp tục đi vào đời sống đương đại mà không bị tách khỏi nguồn gốc của chúng.

Nguồn tổng hợp

• Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, thông tin Hanoi Art Connecting lần thứ 8 và hội thảo khoa học quốc tế, tháng 11/2026.
• Báo Nhà báo & Công luận, “Kết nối không gian số, mở hướng mới cho bảo tồn di sản và sáng tạo mỹ thuật”, 6/11/2026.
• Báo Thể thao & Văn hóa – Thông tấn xã Việt Nam, “Chuyển đổi số mở rộng không gian sáng tạo từ di sản văn hóa”, 6/11/2026.