Hà Nội đang hỗ trợ 84 làng nghề xây dựng thương hiệu và xác lập quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời phát triển mạng lưới các trung tâm thiết kế sáng tạo gắn với sản phẩm OCOP, làng nghề và du lịch. Nhìn từ hành trình xây dựng Thành phố Sáng tạo, đây không đơn thuần là câu chuyện bảo hộ thương hiệu, mà là một bước chuyển từ gìn giữ nghề truyền thống sang tạo lập giá trị mới từ di sản.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, Thành phố đã hỗ trợ 84 làng nghề xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận; hơn 200 sản phẩm đã được cấp văn bằng bảo hộ. Cùng với đó, Hà Nội đã công nhận 16 mô hình trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch cấp xã.

Những con số này nằm trong một hệ sinh thái làng nghề có quy mô lớn. Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống được Thành phố công nhận. Khu vực này tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động; sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội đã được xuất khẩu tới gần 90 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong 3.531 sản phẩm OCOP đã được Hà Nội đánh giá, phân hạng, có 1.006 sản phẩm đến từ các làng nghề, chiếm 28,5%. Trong 56 điểm, khu du lịch cấp thành phố đã được công nhận, 27 điểm gắn với tài nguyên làng nghề và làng nghề truyền thống.

Quy mô ấy cho thấy làng nghề không chỉ là một phần của di sản Hà Nội. Đây còn là một nguồn lực kinh tế, việc làm, du lịch và sáng tạo có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển của Thành phố.

Vẽ tranh sơn mài – làng nghề Sơn mài Hạ Thái. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Khi thương hiệu trở thành một phần của chuỗi giá trị sáng tạo

Một sản phẩm thủ công truyền thống trước hết mang trong mình kỹ năng, vật liệu và tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Nhưng trong thị trường đương đại, giá trị của sản phẩm không chỉ được quyết định bởi công lao động.

Thiết kế, thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ, câu chuyện văn hóa, khả năng truy xuất nguồn gốc, cách trưng bày, trải nghiệm của khách hàng và sự kết nối với địa điểm nơi sản phẩm được tạo ra đều có thể làm gia tăng giá trị.

Vì thế, việc hỗ trợ các làng nghề xác lập quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa vượt ra ngoài việc đăng ký một nhãn hiệu. Đó là một trong những điều kiện để sản phẩm truyền thống bước vào một chuỗi giá trị mới, nơi nghệ nhân có thể làm việc cùng nhà thiết kế, doanh nghiệp, người làm du lịch, công nghệ và truyền thông.

16 mô hình trung tâm thiết kế sáng tạo gắn với OCOP, làng nghề và du lịch cho thấy hướng tiếp cận này đang dần được cụ thể hóa. Nếu được vận hành hiệu quả, những trung tâm như vậy không chỉ là nơi bán hàng mà có thể trở thành điểm kết nối giữa sản xuất, thiết kế, trưng bày, trải nghiệm và thị trường.

Đây cũng chính là điểm mà bảo tồn di sản gặp kinh tế sáng tạo.

Từ những làng nghề đến mạng lưới sáng tạo quốc tế

Hà Nội hiện có bốn làng nghề được Hội đồng Thủ công Thế giới ghi nhận trong mạng lưới thủ công sáng tạo thế giới: Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuyên Mỹ và Sơn Đồng.

Bát Tràng và Vạn Phúc được công nhận trước đó; năm 2026, làng nghề khảm trai – sơn mài Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc mỹ nghệ Sơn Đồng tiếp tục nhận danh hiệu thành viên của mạng lưới này.

Bốn địa danh không chỉ đại diện cho bốn nghề thủ công. Chúng có thể trở thành những điểm kết nối Hà Nội với mạng lưới nghệ nhân, thiết kế và thị trường quốc tế, đồng thời mở ra khả năng phát triển các sản phẩm mới trên nền tảng tri thức truyền thống.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với Hà Nội kể từ khi Thành phố gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019 trong lĩnh vực Thiết kế.

Trong những năm gần đây, cách tiếp cận của Hà Nội đối với “Thành phố sáng tạo” cũng đang dần dịch chuyển: từ tổ chức các sự kiện sáng tạo sang xây dựng những cấu phần lâu dài của một hệ sinh thái.

Bên trong một xưởng dệt ở làng lụa Vạn Phúc. Ảnh: hanoicreativecity.com

Làng nghề trong bức tranh “Kinh tế sáng tạo” năm 2026

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 lựa chọn chủ đề “Kinh tế sáng tạo”. Theo định hướng được Thành phố công bố, sáng tạo không chỉ được xem như hoạt động văn hóa hay nghệ thuật mà trở thành một nguồn lực phát triển, có khả năng thúc đẩy du lịch, dịch vụ, giáo dục và những ngành kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới.

Khung hoạt động của Lễ hội năm nay cũng đặt ra mục tiêu tiến từ một sự kiện thường niên tới một hệ sinh thái sáng tạo đô thị. Đáng chú ý, Không gian Kẻ Chợ tại khu vực phố cổ được định hướng hồi sinh quan hệ “Thị – Phố – Nghề”, kết nối các phố nghề với hệ thống làng nghề tinh hoa của Hà Nội. Không gian Di sản tại Đồng Xuân – Bắc Qua cũng hướng tới hình thành tuyến trải nghiệm di sản – sáng tạo – thương mại, kết nối nghệ nhân, nhà thiết kế và tiểu thương.

Trong bức tranh đó, những chương trình hỗ trợ thương hiệu cho 84 làng nghề hay phát triển các trung tâm thiết kế sáng tạo không phải những hoạt động đứng riêng lẻ.

Chúng cùng hướng về một câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để nguồn di sản sống rất giàu có của Hà Nội có thể tiếp tục tạo ra giá trị trong đời sống hiện đại?

Nếu một nghề truyền thống được bảo vệ bằng sở hữu trí tuệ, được làm mới bằng thiết kế, được kể bằng một câu chuyện có sức thuyết phục, được kết nối với trải nghiệm du lịch và tiếp cận những thị trường mới, di sản không chỉ được “giữ lại”. Nó tiếp tục sản sinh giá trị.

Đó cũng có thể là một trong những con đường cụ thể nhất để Hà Nội hiện thực hóa danh hiệu Thành phố Sáng tạo về Thiết kế: không tách sáng tạo khỏi những gì Thành phố đã có, mà biến chính di sản, nghề thủ công, cộng đồng và tri thức bản địa thành nguồn lực cho một nền kinh tế sáng tạo mang bản sắc Hà Nội.