Biểu diễn của Le Stella tại Bảo tàng Hà Nội, trong khuôn khổ Thăng Long Festival 2026.

Từ ca trù, xẩm, tân nhạc đến rock, indie và những ban nhạc học sinh, sinh viên, “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” tối 19/9 tại Bảo tàng Hà Nội không chỉ xếp các lớp âm nhạc cạnh nhau. Chương trình thử tạo một “đường truyền” khác cho di sản: người trẻ không đứng cuối hành trình để tiếp nhận, mà bước vào giữa dòng chảy, chơi lại, phối lại và tiếp tục tạo ra âm nhạc của thời mình.

Một sân khấu có thể chứa bao nhiêu Hà Nội?

Trong tối 19/9, câu trả lời tại Bảo tàng Hà Nội trải dài từ tiếng đàn đáy, phách, đàn bầu của những loại hình diễn xướng từng gắn với đình làng, ca quán và chợ phố Thăng Long tới guitar điện, trống, rock, pop, indie và những cộng đồng âm nhạc trẻ đang hình thành trong trường phổ thông, đại học và các không gian độc lập.

Chương trình nghệ thuật đương đại “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” nằm trong Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, chủ đề “Dòng chảy di sản – Heritage Flow”. Festival diễn ra từ ngày 11 đến 20/9 tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, Bát Tràng cùng một số không gian văn hóa của thành phố. Theo định hướng chính thức, Festival năm nay đặt di sản trong quan hệ với sáng tạo đương đại, công nghệ, giáo dục, du lịch và cộng đồng, hướng tới phát triển những sản phẩm văn hóa mới thay vì chỉ tái hiện những giá trị đã có.

Nhìn từ câu chuyện Hà Nội – Thành phố Sáng tạo, phần đáng chú ý của đêm diễn vì thế không chỉ là “cũ gặp mới”. Điều quan trọng hơn nằm ở những người đứng giữa hai đầu của dòng chảy ấy: các cộng đồng trẻ đang học cách nhận một chất liệu văn hóa, hiểu nó, làm việc cùng những người thực hành truyền thống rồi tìm ngôn ngữ của thế hệ mình để nói tiếp.

Không kể lịch sử bằng một đường thẳng

Kịch bản của “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” lấy hình tượng một chuyến tàu xuyên không gian – thời gian để đi qua chín chặng âm nhạc. Hành trình bắt đầu từ “Thanh âm nguồn cội”, qua sự hình thành tân nhạc, âm nhạc những năm kháng chiến, thời bao cấp và cửa ngõ hội nhập; tiếp tục với nhạc trẻ thời Đổi mới, sự bùng nổ của Rock Việt, sự đa dạng của đời sống âm nhạc đương đại rồi đi tới cuộc “tìm căn cước” trước khi các dòng thời gian gặp lại nhau ở phần kết.

Ở chặng đầu, đình làng, ca quán và một góc Chợ Đồng Xuân xưa được gợi lại qua ca trù và xẩm. “Mục Hạ Vô Nhân” được thể hiện bởi Xẩm 48h – nhóm nghệ sĩ trẻ theo đuổi thực hành, nghiên cứu và phổ biến hát xẩm bằng những lớp trải nghiệm, tọa đàm và dự án tương tác với công chúng.

Sau đó, các mốc âm nhạc nối tiếp nhau bằng “Cung đàn xưa” của Văn Cao, “Người Hà Nội” của Nguyễn Đình Thi, “Bài ca hy vọng” của Văn Ký, rồi Michael Jackson, Dương Thụ, Đỗ Bảo, Bức Tường, Lưu Hà An, Hoàng Dũng, Trịnh Công Sơn và những sáng tác thuộc không gian indie gần đây. Danh mục chương trình gồm 24 tiết mục, cho thấy một ý đồ khá rõ: thay vì dựng những “ngăn phòng” biệt lập cho từng giai đoạn, âm nhạc được đặt trong quan hệ kế tiếp, ảnh hưởng và đối thoại.

Ngay trên sân khấu, cách đối thoại ấy không dừng ở việc chọn tác phẩm. Một nữ nghệ sĩ của ban nhạc Bèo cho biết nhóm mang tới hai tiết mục, trong đó một ca khúc rock cũ được phối lại và một phần trình diễn kết hợp chất liệu âm nhạc hiện đại với xẩm, có nghệ sĩ Xẩm 48h tham gia bằng đàn bầu. Theo cô, đây là lần đầu nhóm thực sự đứng chung sân khấu để “phối bài và kết hợp những sự sáng tạo của người nghệ sĩ chơi nhạc dân gian cùng với người nghệ sĩ chơi thể loại âm nhạc hiện đại”.

Chi tiết ấy giúp khái niệm “kết nối di sản” bớt trừu tượng. Một nghệ sĩ trẻ không chỉ nghe xẩm để biết rằng xẩm tồn tại; họ phải làm việc với người chơi xẩm, nghe cấu trúc giai điệu, tìm điểm có thể gặp nhau giữa đàn bầu và ban nhạc điện, rồi chịu trách nhiệm về lựa chọn thẩm mỹ của mình.

Bèo trên sân khấu chương trình Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai tại Bảo tàng Hà Nội.

“Em nghĩ ai cũng có thể sáng tạo được,” nữ nghệ sĩ của Bèo nói. Với cô, sáng tạo không nhất thiết chỉ là năng lực bẩm sinh mà có thể đến từ quá trình tìm tòi, tính toán và thử nghiệm những cách làm mới. Trong âm nhạc, điều đó càng cần thiết khi mỗi thế hệ muốn đặt dấu ấn cá nhân vào những gì mình tiếp nhận.

Cô cũng nói nhóm mong phần phối mới giúp công chúng trẻ cảm thấy âm nhạc dân gian gần hơn, mới hơn, đồng thời cảm nhận được niềm vui của chính những nghệ sĩ trong quá trình thử nghiệm.

Đó có lẽ là khoảng cách quan trọng giữa “trình diễn lại” và “trao truyền”. Trình diễn lại có thể kết thúc sau khi sân khấu tắt đèn. Trao truyền chỉ xảy ra khi người nhận bắt đầu làm điều gì đó với thứ họ đã nhận.

Tiết mục biểu diễn của CLB Guitar Đại học Y Hà Nội.

Những hiện vật được đưa trở lại đời sống âm nhạc

Một lớp khác của chương trình nằm ở những hiện vật gắn với lịch sử âm nhạc hiện đại Hà Nội. Theo kịch bản và thông tin từ ban tổ chức, sân khấu sử dụng một số nhạc cụ, thiết bị từng có mặt trong những dấu mốc của đời sống âm nhạc: bộ trống liên quan tới chuyến lưu diễn đầu tiên của Boney M tại Hà Nội, ampli bass gắn với nhiều năm RockStorm, bộ cabinet Marshall 1960 từng tham gia thu âm nhiều album rock và cây đàn gắn với album đầu tiên của Bức Tường.

Một hiện vật trong bảo tàng thường nói về một việc đã xảy ra. Nhưng khi nó được đặt lại bên âm thanh, nghệ sĩ và ký ức của chính thời kỳ ấy, chức năng của hiện vật thay đổi: nó không chỉ chứng minh quá khứ mà trở thành một phần của câu chuyện đang tiếp tục diễn ra.

Cách làm này cũng phù hợp với chuyển động rộng hơn của Bảo tàng Hà Nội. Từ ngày 11/9, bảo tàng chính thức mở cửa buổi tối từ 17h đến 21h vào thứ Sáu và thứ Bảy hằng tuần, bổ sung các hoạt động trải nghiệm, workshop và chương trình nghệ thuật. Bảo tàng xác định hướng đi này nhằm mở rộng trải nghiệm của công chúng và đưa di sản gần hơn với đời sống đô thị về đêm.

Điều đó đáng chú ý bởi Bảo tàng Hà Nội đồng thời là nơi đặt Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội. Theo chức năng được thành phố giao, Trung tâm có nhiệm vụ kết nối các tổ chức, cá nhân và nguồn lực sáng tạo, hỗ trợ thử nghiệm ý tưởng, tổ chức đào tạo, tọa đàm và thúc đẩy những dự án mới.

Bởi vậy, một đêm diễn có sự góp mặt của nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp, học sinh, sinh viên và những cộng đồng âm nhạc độc lập tại đây có thể được nhìn như một thử nghiệm về chính chức năng của không gian: bảo tàng không chỉ là nơi công chúng đến xem một bộ sưu tập, mà còn có thể trở thành nơi các thế hệ làm việc với nhau.

Tiết mục của Graduation.

Từ người biểu diễn đến người xem: thế hệ trẻ bước vào giữa dòng chảy

Danh sách nghệ sĩ của chương trình cho thấy yếu tố cộng đồng được đặt khá rõ. Bên cạnh Xẩm 48h, Bèo và So A Music là Câu lạc bộ Guitar Đại học Y Hà Nội, Le Stella của Trường Nguyễn Siêu, VP Artist, Graduation, SaDa Audio, Music Box – THPT Nhân Chính cùng các nhóm trẻ khác.

Không ít trong số đó bắt đầu ở quy mô rất nhỏ. Câu lạc bộ Guitar Đại học Y Hà Nội đi từ những buổi sinh viên đàn hát cho nhau nghe trong giảng đường và đến nay đã có khoảng hai thập niên hoạt động. Le Stella được học sinh Trường Nguyễn Siêu thành lập với mục tiêu kết nối những bạn yêu âm nhạc và cùng giúp nhau tiến bộ. Graduation hình thành như một cộng đồng của nhiều ban nhạc trẻ. So A Music được phát triển từ một không gian giáo dục và sản xuất âm nhạc cho cả những người không lựa chọn âm nhạc như nghề nghiệp chính.

Đây là một lớp thường ít được nhìn thấy nếu chỉ quan sát đời sống văn hóa qua những sân khấu lớn. Giữa một người trẻ yêu âm nhạc và một nghệ sĩ chuyên nghiệp tồn tại cả một vùng trung gian: câu lạc bộ trường học, người hướng dẫn, phòng tập, sân khấu nhỏ, nhóm bạn, cộng đồng người nghe và những cơ hội đầu tiên để biểu diễn nghiêm túc.

Một thành phố sáng tạo cần chính những tầng trung gian ấy.

Từ năm 2019, Hà Nội tham gia Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế. Đến cuối năm 2025, thành phố công nhận 82 không gian văn hóa sáng tạo trong mạng lưới chính thức và tiếp tục xây dựng các cơ chế kết nối cộng đồng, nghệ sĩ, cơ sở giáo dục và tổ chức sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện của “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” không chỉ nằm ở việc một chương trình có bao nhiêu dòng nhạc. Giá trị đáng quan sát hơn là liệu một sân khấu có thể làm xuất hiện những mối quan hệ mới giữa người giữ di sản, người thực hành nghệ thuật đương đại và một lớp công chúng trẻ hay không.

Văn Gia Khánh, sinh viên năm thứ tư Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đến Bảo tàng Hà Nội chính vì sự pha trộn ấy. Khánh nói mình bị thu hút bởi những thứ “vừa là cái cũ, vừa là cái mới” và đặc biệt chờ đợi những phần kết hợp giữa âm nhạc truyền thống với âm nhạc hiện đại.

Đó là một phản hồi nhỏ, nhưng đáng chú ý. Công chúng trẻ không nhất thiết quay lưng với di sản; vấn đề có thể nằm ở cách di sản tìm được đường tới họ. Nếu chỉ xuất hiện như một thông tin phải ghi nhớ, khoảng cách giữa di sản và người trẻ rất dễ hình thành. Nhưng nếu người trẻ có thể nghe, chạm, thử, phối lại và tranh luận về nó, quan hệ sẽ khác.

Nhóm Xẩm 48h.

Một “đường truyền” cho thành phố sáng tạo

Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 có hơn 30 hoạt động, thu hút gần 200.000 lượt tham gia trực tiếp và gần một triệu lượt tiếp cận trên mạng xã hội. Những con số ấy là một phần cơ sở để thành phố tiếp tục phát triển kỳ Festival thứ hai theo hướng tăng tương tác, mở rộng không gian và đưa cộng đồng sâu hơn vào hoạt động di sản.

Tuy nhiên, với một thành phố sáng tạo, thành công của một sự kiện không chỉ được đo bằng lượng khán giả trong vài ngày. Câu hỏi dài hạn hơn là sau sự kiện, những kết nối nào còn ở lại.

Nữ nghệ sĩ của Bèo xem việc lần đầu làm việc thực sự cùng các nghệ sĩ xẩm là “một cơ hội mới”. Nếu sau lần gặp ấy còn những bản phối khác, những buổi tập khác, những khán giả trẻ tìm đến xẩm hoặc một nghệ sĩ truyền thống tìm thấy cộng sự mới trong cộng đồng nhạc đương đại, khi đó Festival đã tạo ra nhiều hơn một tiết mục.

Đó cũng là một cách nhìn phù hợp với định hướng xây dựng hệ sinh thái sáng tạo của Hà Nội. Thành phố đang chuyển từ các sự kiện riêng lẻ sang việc hình thành mạng lưới không gian, cộng đồng và cơ chế kết nối dài hạn; chính UNESCO cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu là đưa sáng tạo trở thành một phần của đời sống đô thị thường nhật, thay vì chỉ xuất hiện trong những dịp lễ hội.

Đêm 19/9 khép lại bằng sự gặp gỡ của nhiều dòng thời gian. Trong kịch bản, xẩm trở lại ở chặng cuối, rồi đứng cùng một ban nhạc hiện đại trong cấu trúc kết hợp xẩm, rock và rap trước khi toàn bộ nhân vật cùng xuất hiện.

Hình ảnh ấy có thể xem như một ẩn dụ khá chính xác cho bài toán của Hà Nội hôm nay.

Thành phố không thiếu quá khứ. Thành phố cũng không thiếu người trẻ muốn thử nghiệm. Khoảng trống cần lấp nằm giữa hai phía ấy: những không gian, con người và cơ chế đủ cởi mở để ký ức có thể được truyền đi, được tiếp nhận rồi biến đổi thành một sáng tạo mới.

Ở điểm đó, “Kết nối di sản – Kiến tạo tương lai” gợi ra một điều đáng quan tâm hơn chính đêm diễn: muốn di sản tiếp tục sống, cần tạo được đường truyền giữa các thế hệ. Và mỗi lần một người trẻ bước vào dòng chảy ấy với một câu hỏi, một bản phối hay một ý tưởng của riêng mình, di sản lại có thêm một khả năng để đi tiếp.