Đóng

Người trẻ kể tiếp chuyện phở Hà Nội bằng tranh và trò chơi điện tử

Một bát phở tái trở thành tác phẩm mỹ thuật mang cảm hứng sơn mài truyền thống. Một quán phở được tái hiện trong trò chơi điện tử. Một website cho phép người xem khám phá những công đoạn tạo nên hương vị phở Hà Nội. Tại cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội” năm 2026, những người trẻ đang tìm cách đưa di sản ẩm thực quen thuộc bước vào thế giới của thiết kế, công nghệ và các sản phẩm sáng tạo đương đại.

Từ bát phở quen thuộc đến một tác phẩm mỹ thuật

Giữa không gian trưng bày tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, một bức tranh lớn thu hút sự chú ý bởi hình ảnh bát phở tái được thể hiện bằng những đường nét giàu tính trang trí. Những sợi bánh phở mềm mại, miếng thịt, hoa hồi, quế, hành thơm và chiếc quẩy được sắp đặt trong bố cục rực rỡ sắc màu. Phía sau là những hình ảnh gợi nhắc kiến trúc, mỹ thuật và ký ức văn hóa Hà Nội.

Đứng bên tác phẩm của mình, em Tôn Nữ Mai Trang, sinh viên năm thứ tư khoa Thiết kế đồ họa, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, không giấu được niềm vui khi “Cho một phở tái” được trao giải Nhất cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội” năm 2026.

Tôn Nữ Mai Trang bên tác phẩm đạt giải nhất của mình. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Ý tưởng của em bắt đầu từ một món ăn hết sức quen thuộc. Nhưng để biến những hình ảnh đời thường thành tác phẩm mỹ thuật, nữ sinh đã dành hơn một tháng tìm hiểu, nghiên cứu và thực hiện.

Em Mai Trang cho biết đã tham khảo nhiều nguồn tư liệu, trực tiếp đến những quán phở nổi tiếng ở Hà Nội để quan sát nguyên liệu, cách chế biến và trình bày món ăn.

Từ những trải nghiệm ấy, em lựa chọn các chi tiết đặc trưng để đưa vào tác phẩm, đồng thời kết hợp biểu tượng cầu Thê Húc và những họa tiết vân mây cổ, tạo nên mối liên hệ giữa ẩm thực với không gian văn hóa Thủ đô.

Điều đáng chú ý là nữ sinh không chỉ tìm kiếm một hình thức minh họa đẹp mắt. Em còn muốn đưa những giá trị của mỹ thuật truyền thống vào tác phẩm.

“Mình còn muốn giới thiệu tới công chúng và người xem một chút về kỹ thuật trong sơn mài. Mình có vay mượn một chút ý tưởng từ kỹ thuật cẩn trứng trong sơn mài để đem vào tác phẩm”, em Mai Trang chia sẻ.

Để kết hợp được nhiều yếu tố mà bố cục không trở nên rối mắt, em phải thực hiện hàng loạt bản phác thảo, tham khảo ý kiến giảng viên và liên tục điều chỉnh. Theo nữ sinh, khoảng hai phần ba thời gian sáng tác dành cho công đoạn nghiên cứu, phác thảo và hoàn thiện bố cục trước khi thể hiện tác phẩm cuối cùng.

Đó cũng là một cách tiếp cận đáng chú ý đối với di sản. Thay vì chỉ tái hiện hình ảnh bát phở như một món ăn, người thiết kế tìm cách chuyển hóa những đặc trưng về nguyên liệu, màu sắc, ký ức và văn hóa thành ngôn ngữ mỹ thuật.

Với em Mai Trang, việc được góp phần gìn giữ và lan tỏa văn hóa truyền thống mang đến niềm tự hào đặc biệt.

Nữ sinh cho rằng trong nhịp sống hiện đại, việc duy trì các giá trị truyền thống không phải lúc nào cũng dễ dàng. Bởi vậy, mỗi cơ hội để người trẻ tìm hiểu, tiếp nối và giới thiệu những giá trị ấy đến công chúng đều có ý nghĩa.

Các tác phẩm trưng bày trong Không gian sáng tạo di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Khi một quán phở bước vào trò chơi điện tử

Nếu em Tôn Nữ Mai Trang lựa chọn hội họa để kể câu chuyện về phở, em Vũ Chiến Thắng, sinh viên năm thứ hai Khoa Mỹ thuật và Thiết kế, Trường Đại học CMC, lại tìm đến trò chơi điện tử.

Sản phẩm của em mang tên “Hương phở”, cũng là một trong hai tác phẩm được trao giải Nhì tại cuộc thi.

Ý tưởng bắt đầu từ chính không gian quen thuộc trong cuộc sống của gia đình. Em Thắng kể, khu vực nhà mình đang được cho thuê làm quán phở đã trở thành nguồn cảm hứng để xây dựng bối cảnh trò chơi.

Từ đó, nam sinh phát triển một câu chuyện về người cha trao lại quán phở cho con, đặt vấn đề tiếp nối nghề truyền thống trong một gia đình.

Khác với những sản phẩm giới thiệu di sản theo cách cung cấp thông tin, trò chơi điện tử cho phép người tham gia bước vào một câu chuyện, theo dõi nhân vật và tương tác với các tình huống.

Theo em Thắng, đây là lợi thế quan trọng khi muốn truyền tải những giá trị văn hóa đến công chúng trẻ tuổi.

“Đối với người trẻ thì việc chơi game sẽ mang lại nhiều hứng thú hơn khi có câu chuyện, có hành động, có trò chơi. Qua đó có thể truyền tải được rất nhiều thứ có giá trị đến cho người trẻ”, em chia sẻ.

Đáng chú ý, sản phẩm được thực hiện trong khoảng hai tuần. Với thời gian hạn chế, em Thắng tập trung xây dựng hình ảnh, bối cảnh và những cơ chế tương tác cơ bản để hoàn thiện trò chơi.

Em cho biết đã đưa sản phẩm lên nền tảng phân phối trò chơi độc lập itch.io và giới thiệu cho bạn bè, người quen trải nghiệm.

Những phản hồi ban đầu khá tích cực, đặc biệt về hình ảnh và khả năng hoàn thành một sản phẩm trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nam sinh cũng thẳng thắn nhìn nhận trò chơi vẫn còn những hạn chế.

Theo em Thắng, phần gameplay – cơ chế và trải nghiệm chơi – chưa thực sự đạt kỳ vọng. Một số yếu tố tương tác cần được phát triển thêm để tăng sức hấp dẫn và tạo ra những trải nghiệm phong phú hơn.

Sự tự đánh giá ấy cho thấy một thực tế của quá trình sáng tạo: Từ ý tưởng ban đầu đến một sản phẩm văn hóa số hoàn chỉnh còn là cả chặng đường thử nghiệm, tiếp nhận phản hồi và cải tiến.

Em Vũ Chiến Thắng mong muốn tiếp tục nhận được những góp ý chuyên môn từ giảng viên và sự hỗ trợ của các đơn vị liên quan để hoàn thiện sản phẩm. Xa hơn, nam sinh hy vọng có thể phát triển những trò chơi khai thác thêm các chủ đề văn hóa khác của Việt Nam.

Từ một quán phở quen thuộc, một câu chuyện gia đình đã trở thành chất liệu cho sản phẩm số. Dù còn ở giai đoạn phát triển ban đầu, “Hương phở” cho thấy khả năng kết nối ký ức đời sống với những hình thức kể chuyện mới của thế hệ trẻ.

Đưa hương vị Hà Nội lên không gian mạng

Cũng lựa chọn công nghệ số, một sinh viên Trường Đại học Phương Đông phát triển website tương tác “Nghệ nhân phở phố cổ”, hướng tới việc giúp người dùng tìm hiểu các công đoạn tạo nên một bát phở Hà Nội.

Xuất phát từ kiến thức chuyên ngành về thiết kế website, nam sinh muốn tận dụng thế mạnh của mình để giới thiệu một di sản ẩm thực bằng hình thức gần gũi với người sử dụng Internet.

Điểm nhấn của sản phẩm là một trò chơi nhỏ, trong đó người dùng có thể tương tác với các công đoạn chế biến, tìm hiểu thành phần nguyên liệu và cách tạo nên hương vị phở.

Tác giả chia sẻ rằng bản thân muốn những người trẻ không chỉ thưởng thức phở mà còn hiểu thêm tri thức và công sức phía sau món ăn.

Website được thiết kế với hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh, hướng tới công chúng trẻ và du khách quốc tế.

Theo số liệu do tác giả cung cấp tại cuộc phỏng vấn, sau hơn một tháng giới thiệu, website đã ghi nhận hơn 1.000 lượt truy cập và khoảng 800–1.000 lượt chơi hoặc tương tác. Đây là những con số bước đầu do tác giả tự theo dõi, chưa phải kết quả đánh giá độc lập, nhưng cho thấy sản phẩm đã bắt đầu được đưa ra thử nghiệm với người dùng.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng đặt ra một vấn đề quan trọng: Làm thế nào để những thông tin về phở được giới thiệu trên một nền tảng số bảo đảm tính chính xác?

Khi được hỏi về cơ sở xác định hương vị phở Hà Nội, nam sinh cho biết đã dựa trên trải nghiệm cá nhân, quá trình tìm hiểu và tham khảo ý kiến những người có kinh nghiệm làm phở lâu năm tại khu phố cổ.

Đây là một hướng tiếp cận có ý nghĩa, nhưng đồng thời cho thấy những yêu cầu cần được tiếp tục hoàn thiện.

Phở là di sản sống, được duy trì qua nhiều thế hệ với những tri thức, kinh nghiệm và bí quyết riêng của từng gia đình, hàng quán và cộng đồng thực hành. Vì vậy, việc giới thiệu một công thức hay hương vị trên nền tảng số cần có sự tham gia của những người nắm giữ tri thức nghề, đồng thời tránh đồng nhất một cách chế biến với chuẩn mực duy nhất.

Một website tương tác có thể giúp di sản đến gần công chúng hơn. Nhưng để thực sự trở thành sản phẩm giáo dục và quảng bá văn hóa có giá trị lâu dài, nội dung phải được nghiên cứu, kiểm chứng và cập nhật một cách nghiêm túc.

Đây cũng là yêu cầu chung đối với những sản phẩm sáng tạo khai thác chất liệu di sản trong môi trường số.

Sáng tạo phải bắt đầu từ sự hiểu biết và tôn trọng di sản

Sáng 14/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội” năm 2026 chính thức trao giải trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội.

Sau hơn hai tháng phát động, cuộc thi thu hút khoảng 600 tác phẩm của các tác giả và nhóm tác giả. Ban tổ chức lựa chọn 20 tác phẩm trao giải, gồm một giải Nhất, hai giải Nhì, ba giải Ba, 11 giải Khuyến khích và ba giải thưởng do nhà tài trợ trao tặng.

Bên cạnh hội họa, ký họa và thiết kế đồ họa, nhiều tác giả đã lựa chọn truyện tranh, website, trò chơi điện tử và các hình thức ứng dụng khác.

Sự đa dạng ấy cho thấy di sản phở đang được tiếp cận bằng những phương thức sáng tạo vượt ra ngoài phạm vi ẩm thực.

Ông Trịnh Minh Tiến phát biểu tại lễ khai mạc. Ảnh: Hanoicreativecity.com

Trao đổi về ý nghĩa của cuộc thi, ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, nhấn mạnh phở không chỉ là một món ăn, mà còn là hệ thống tri thức dân gian được tích lũy, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Theo ông Trương Minh Tiến, việc phở Hà Nội và phở Nam Định được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa gắn bó lâu đời với đời sống người Việt.

Trong quá trình Hà Nội hướng tới xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh phở Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, những hoạt động sáng tạo và quảng bá có thể góp phần mở rộng sự quan tâm của cộng đồng đối với di sản.

Ông Trương Minh Tiến đánh giá cao vai trò của giới trẻ trong phong trào sáng tạo của Thủ đô, đặc biệt từ khi Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019.

Với cuộc thi lần này, ông cho rằng việc thu hút đông đảo tác giả trẻ và nhận được hàng trăm tác phẩm dự thi là tín hiệu tích cực, cho thấy di sản vẫn có khả năng tạo cảm hứng cho những hình thức biểu đạt mới.

Tuy nhiên, theo ông Trương Minh Tiến, hoạt động sáng tạo cần song hành với việc bảo vệ các giá trị gốc, đặc biệt là tri thức chế biến, kỹ năng nghề và quá trình trao truyền trong cộng đồng.

Các sản phẩm mới có thể sử dụng công nghệ, thiết kế và những phương pháp biểu đạt hiện đại, nhưng không nên làm mờ đi bản sắc văn hóa đã tạo nên giá trị của phở.

Đó cũng là vấn đề đặt ra đối với những tác phẩm đoạt giải năm nay.

Một bức tranh có thể khơi gợi niềm tự hào về ẩm thực Hà Nội. Một trò chơi điện tử có thể khiến người trẻ hứng thú tìm hiểu câu chuyện gia đình làm nghề. Một website có thể giúp du khách tiếp cận thông tin về phở dễ dàng hơn.

Nhưng để trở thành sản phẩm văn hóa có khả năng ứng dụng rộng rãi, các ý tưởng ấy còn cần được tiếp tục hoàn thiện về nội dung, kỹ thuật, trải nghiệm người dùng và tính khả thi trong thực tế.

Để di sản trở thành nguồn lực của kinh tế sáng tạo

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, đặt trọng tâm vào việc khai thác các giá trị văn hóa, di sản và tri thức bản địa như nguồn lực cho phát triển.

Cuộc thi sáng tạo IP văn hóa từ di sản phở là một ví dụ cụ thể cho định hướng ấy.

Ở đây, giá trị của phở không chỉ nằm trong hoạt động kinh doanh món ăn, mà còn có khả năng mở rộng sang mỹ thuật, thiết kế, nội dung số, xuất bản, truyền thông, giáo dục và sản phẩm lưu niệm.

Tuy nhiên, từ một ý tưởng sáng tạo đến một sản phẩm sở hữu trí tuệ có giá trị thương mại là quá trình không đơn giản.

Những tác phẩm mỹ thuật cần được nghiên cứu khả năng phát triển thành sản phẩm ứng dụng. Các trò chơi và website cần có quá trình hoàn thiện, thử nghiệm, vận hành và tiếp cận người dùng. Việc khai thác hình ảnh, biểu tượng và những câu chuyện di sản cũng cần tính đến quyền sở hữu trí tuệ, tính xác thực của thông tin và lợi ích của cộng đồng thực hành di sản.

Quan trọng hơn, những người trẻ đã thể hiện năng lực sáng tạo cần có thêm cơ hội kết nối với nghệ nhân, chuyên gia văn hóa, doanh nghiệp và các đơn vị phát triển sản phẩm.

Chỉ khi có được những điều kiện ấy, các sáng kiến mới có khả năng bước ra khỏi phạm vi một cuộc thi để tham gia vào đời sống kinh tế, văn hóa.

Trở lại với tác phẩm “Cho một phở tái”, niềm vui của em Tôn Nữ Mai Trang không chỉ nằm ở giải thưởng. Qua quá trình sáng tác, nữ sinh đã dành thời gian nghiên cứu một món ăn quen thuộc, tìm hiểu những yếu tố làm nên bản sắc và tìm cách diễn đạt chúng bằng ngôn ngữ thiết kế của mình.

Cũng như em Vũ Chiến Thắng với trò chơi “Hương phở” hay tác giả website “Nghệ nhân phở phố cổ”, những người trẻ đang thử tìm câu trả lời cho một câu hỏi chung: Làm thế nào để di sản tiếp tục hiện diện trong cuộc sống của thế hệ mình?

Mỗi sản phẩm có một hướng tiếp cận và những giới hạn riêng. Nhưng từ những thử nghiệm ấy, có thể nhìn thấy khả năng hình thành những cách kể chuyện mới về văn hóa Việt Nam.

Di sản không chỉ được gìn giữ bằng việc nhắc lại những giá trị của quá khứ. Khi người trẻ hiểu, trân trọng và có khả năng sáng tạo từ những giá trị ấy, di sản có thêm cơ hội tiếp tục sống trong đời sống đương đại, đồng thời mở ra những nguồn lực mới cho kinh tế sáng tạo.