Sau nhiều mùa lễ hội đánh thức các di sản, nhà máy cũ và không gian công cộng, Hà Nội đang bước sang một câu hỏi khó hơn: làm thế nào để sáng tạo không chỉ xuất hiện trong vài ngày sự kiện, mà có thể ở lại và tiếp tục vận hành trong thành phố? Chương trình Phát triển Hạ tầng Sáng tạo và Cuộc thi Đánh thức không gian sáng tạo 2026 được khởi động từ chính yêu cầu đó.

Toàn cảnh Lễ khởi động Chương trình Phát triển Hạ tầng sáng tạo. Ảnh: hanoicreativecity.com

Sáng 18/7, tại Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Chương trình Phát triển Hạ tầng Sáng tạo chính thức được khởi động cùng Cuộc thi Đánh thức không gian sáng tạo 2026, chủ đề “Đánh thức không gian đô thị”.

Trong khuôn khổ sự kiện, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội ký kết thỏa thuận hợp tác với một số trường đại học, đơn vị và doanh nghiệp; giới thiệu dự án “Ngỡ ngàng Hà Nội” – Kết nối nghệ thuật các không gian công cộng; đồng thời tổ chức tọa đàm “Nghệ thuật công cộng và bản sắc đô thị Hà Nội – Từ những điểm can thiệp đến hệ sinh thái sáng tạo”.

Ba nội dung được đặt cạnh nhau cho thấy đây không chỉ là một lễ phát động. Điều đáng chú ý hơn nằm ở nỗ lực kết nối ý tưởng, địa điểm, nguồn lực chuyên môn và các chủ thể có khả năng đưa sáng tạo vào đời sống thành phố.

Từ lễ hội đến một tiến trình dài hơn

Năm 2019, Hà Nội được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế. Từ năm 2021, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội từng bước trở thành một nền tảng kết nối kiến trúc sư, nghệ sĩ, nhà thiết kế, nghệ nhân, trường đại học, doanh nghiệp và công chúng.

Qua các mùa lễ hội, nhiều di sản, công trình công nghiệp và không gian công cộng đã được tiếp cận bằng những góc nhìn mới. Thiết kế không chỉ xuất hiện trong triển lãm hay tác phẩm, mà còn mở ra những khả năng khác cho các địa điểm quen thuộc của thành phố.

Đến năm 2026, định hướng ấy được mở rộng từ tổ chức một chuỗi sự kiện sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị. Trọng tâm không còn chỉ là giới thiệu sản phẩm hoặc tạo trải nghiệm trong thời gian diễn ra lễ hội, mà hướng tới khảo sát không gian, kết nối nguồn lực, thử nghiệm giải pháp và tìm kiếm những mô hình có thể tiếp tục phát triển trong thực tế.

Đây cũng là điểm cần được nhìn rõ trong hành trình của Hà Nội – Thành phố Sáng tạo. Danh hiệu quốc tế không chỉ được thể hiện qua số lượng sự kiện, mà còn ở năng lực sử dụng thiết kế để cải thiện không gian, kết nối cộng đồng và giải quyết những vấn đề cụ thể của đô thị.

Theo thông cáo báo chí của Ban tổ chức, hạ tầng sáng tạo không chỉ gồm công trình vật chất, mà còn bao gồm cộng đồng sử dụng, mạng lưới hợp tác, dữ liệu, cơ chế quản trị, nguồn lực tài chính và các điều kiện để sáng kiến được thử nghiệm, phát triển.

Lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, các vị đại biểu tới dự. Ảnh: hanoicreativecity.com

Đánh thức những không gian đang có

Cuộc thi được tổ chức trên quy mô toàn quốc, dành cho các nhóm chuyên nghiệp và bán chuyên, với ba hạng mục chính.

Hạng mục thứ nhất tập trung tái kích hoạt không gian công cộng và thiết chế cộng đồng. Hạng mục thứ hai tìm kiếm phương án chuyển đổi chức năng những công trình đô thị còn tiềm năng. Hạng mục thứ ba hướng tới bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống tại làng cổ, làng nghề và khu vực ven đô.

Cách phân chia này cho thấy “đánh thức không gian” không đồng nghĩa với xây mới. Một địa điểm có thể cần được bổ sung công năng, kết nối với cộng đồng hoặc tìm một phương thức sử dụng phù hợp hơn. Ở nơi khác, giải pháp có thể chỉ là một can thiệp vừa đủ để làm rõ những giá trị vốn đã hiện diện.

Thành phố vì thế được nhìn như một nguồn lực sẵn có: từ công viên, vườn hoa, nhà văn hóa và khu ở cũ đến nhà máy, công trình dôi dư, làng nghề và những khoảng trống trong cấu trúc đô thị.

Phát biểu khai mạc ngày 18/7, TS.KTS. Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, cho biết thành phố đang chỉnh trang nhiều công viên, vườn hoa và không gian công cộng. Ông kỳ vọng sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học và trường đại học sẽ giúp Hà Nội có thêm “những tác phẩm nghệ thuật mới làm đẹp cho thành phố”.

Thông điệp này đặt ra một đích đến thực tế: kết quả của cuộc thi cần có khả năng đi tiếp, thay vì chỉ dừng lại trong hồ sơ hoặc lễ trao giải.

Mở rộng mạng lưới đồng hành

Tại sự kiện, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội ký kết hợp tác với Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Trung tâm Liên kết FPT Greenwich thuộc Trường Đại học FPT và Công ty Cổ phần Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam.

Sự tham gia của các cơ sở đào tạo, đơn vị và doanh nghiệp cho thấy phát triển hạ tầng sáng tạo không thể dựa vào một chủ thể riêng lẻ. Ý tưởng cần tri thức chuyên môn; triển khai cần nguồn lực; còn sức sống lâu dài của không gian phụ thuộc vào người sử dụng và cộng đồng địa phương.

Giá trị của mạng lưới này sẽ không nằm ở lễ ký kết, mà ở những chương trình cụ thể được hình thành sau đó: nghiên cứu địa điểm, hỗ trợ chuyên môn, thử nghiệm giải pháp và kết nối các phương án phù hợp với từng khu vực của thành phố.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm sau khi kết thúc chương trình. Ảnh: hanoicreativecity.com

Điểm khởi đầu của một hành trình mới

Cuộc thi Đánh thức không gian sáng tạo 2026 mở ra cơ hội để giới kiến trúc, thiết kế, nghệ thuật và cộng đồng đề xuất những cách nhìn mới về Hà Nội. Nhưng ý nghĩa dài hạn của chương trình sẽ không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ hay giải thưởng.

Điều đáng quan tâm hơn là khả năng các ý tưởng được tiếp tục nghiên cứu, các không gian tìm được công năng phù hợp và những sáng kiến có thể duy trì sau mùa lễ hội.

Lễ phát động ngày 18/7 vì thế mới chỉ là điểm khởi đầu. Với một Thành phố Sáng tạo, thành công không nằm riêng trong khoảnh khắc công bố ý tưởng, mà ở việc sáng tạo có trở thành một phần của đời sống thường ngày hay không – nơi không gian được sử dụng, cộng đồng được tham gia và những giá trị mới tiếp tục được hình thành.