Trong khuôn khổ Summer Camp Re:Craft 2026 — Làng nghề tái sinh, nhóm sinh viên Quất Động 1 bắt đầu không phải bằng một ý tưởng, mà bằng nhiều chuyến đi thực địa và những cuộc trò chuyện với người dân — từ nghệ nhân đến tiểu thương chợ làng. Điều họ nhận ra thay đổi hoàn toàn hướng đi của dự án.

Khi giá trị của một làng nghề không nằm ở sản phẩm

Làng thêu Quất Động, huyện Thường Tín, được xem là cái nôi của nghề thêu tay truyền thống Việt Nam — nơi gìn giữ kỹ thuật thêu do Tiến sĩ Lê Công Hành truyền dạy từ hơn 300 năm trước. Nhưng điều nhóm sinh viên phát hiện qua khảo sát thực địa là một nghịch lý quan trọng: tại Quất Động, giá trị lớn nhất của làng nghề không nằm ở mẫu sản phẩm, mà nằm ở kỹ thuật thêu.

Không như nhiều làng nghề có dòng sản phẩm đặc trưng, những tác phẩm sáng tạo độc bản tại Quất Động hiện chỉ còn xuất hiện rất ít — tiêu biểu là tại nhà nghệ nhân Hoàng Thị Khương với chân dung mẹ của nghệ nhân hay tranh thêu Chủ tịch Hồ Chí Minh. Phần lớn người thợ ngày nay nhận ảnh mẫu từ khách hàng rồi thêu theo yêu cầu. Điều làm nên thương hiệu Quất Động suốt nhiều thế kỷ chính là kỹ thuật thêu thủ công tinh xảo — bốn kỹ thuật đặc trưng gồm thêu nối đầu, thêu chăng chặn, thêu lướt vặn và thêu bó hạt — chứ không phải một mẫu hàng hóa cụ thể.

Phía sau giá trị đó là rất nhiều trăn trở. Một sản phẩm thêu hoàn chỉnh đòi hỏi từ ba đến năm ngày, thậm chí nhiều tuần, trong khi thị trường yêu cầu sản xuất nhanh và hàng loạt — điều mà nghề thêu thủ công không thể đáp ứng. Với Quất Động nằm gần các khu công nghiệp, thu nhập từ làm thuê ngoài khu công nghiệp khoảng 200.000 đồng mỗi ngày so với 100.000 đồng từ nghề thêu khiến nhiều người dân và thế hệ trẻ dần rời xa nghề. Qua khảo sát, nhóm nhận thấy toàn làng hiện chỉ còn duy nhất một nghệ nhân được công nhận là bà Hoàng Thị Khương, và chỉ còn hai cơ sở duy trì hoạt động thêu.

“Quất Động Tú Hoa Ký” — một board game, một bản đồ thực địa

Từ bài toán đó, nhóm xác định mục tiêu của dự án không chỉ là quảng bá hình ảnh làng nghề, mà phải góp phần tạo đầu ra kinh tế để người dân có động lực quay trở lại với nghề. Sản phẩm được chọn là một bộ board game mang tên “Quất Động Tú Hoa Ký” — tên gọi ghép từ ba chữ Hán: “Tú” nghĩa là thêu và sự tinh xảo; “Hoa” là vẻ đẹp và tài hoa được kết tinh trong mỗi tác phẩm; “Ký” là ghi chép, lưu truyền — như một thiên biên ký lưu giữ ký ức và giá trị của làng nghề.

Điểm đặc biệt của thiết kế là bàn chơi chính là bản đồ thực tế của làng Quất Động. Sau khi trải nghiệm trò chơi, người chơi có thể cầm chính tấm bản đồ đó để di chuyển, khám phá các địa điểm ngoài đời thực: đình làng, chợ dân sinh, nhà nghệ nhân Hoàng Thị Khương và nhà văn hóa. Board game trở thành công cụ dẫn dắt du khách đến với không gian thực tế của Quất Động, không chỉ là trò chơi bàn giấy.

Cơ chế chơi dựa trên nền tảng cờ cá ngựa quen thuộc, nhưng tích hợp nội dung văn hóa dày đặc. Năm người chơi hóa thân thành đại diện của Ngũ Xá — năm làng cổ từng cùng lập nên Đình Quất Động xưa: Quất Động, Tam Xá, Vũ Lăng, Hướng Dương và Hương Giai — một chi tiết lịch sử thực sự của địa phương, không phải hư cấu cho mục đích trò chơi. Hành trình qua bốn địa điểm mở ra bốn lớp nội dung: lịch sử hình thành làng nghề tại đình, nguyên vật liệu nghề thêu tại chợ, bí kíp gia truyền tại nhà nghệ nhân, và bốn kỹ thuật thêu đặc trưng được học qua thẻ kỹ năng trên đường di chuyển. Người về đích đầu tiên nhận danh hiệu “Thợ thêu Nhân dân” — hệ thống chứng nhận phỏng theo đúng danh hiệu nghề của Nhà nước.

Thiết kế có đạo đức: Không khai thác bí quyết nghề nghiệp

Một quyết định thiết kế đáng chú ý — và ít dự án nào nêu rõ — là nhóm chủ động không đưa những bí quyết kỹ thuật cốt lõi của nghề vào sản phẩm. Khi những mẫu thêu đặc trưng hay quy trình bí truyền được công khai rộng rãi, chúng rất dễ bị sao chép bởi các cơ sở công nghiệp, và người nghệ nhân sẽ không được bảo vệ hay hưởng lợi tương xứng. Thay vào đó, nhóm lựa chọn kể câu chuyện về con người, lịch sử và giá trị văn hóa — lan tỏa tình yêu với nghề mà vẫn bảo vệ tri thức mà nghệ nhân đã gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Điều này thể hiện rõ trong thiết kế thẻ: không thẻ nào tiết lộ kỹ thuật đan hay bí quyết chế tác theo kiểu “hướng dẫn làm được ngay”. Mỗi thẻ kỹ năng giới thiệu một kỹ thuật thêu ở mức đủ để người chơi biết nó tồn tại và hiểu ứng dụng của nó — nhưng muốn thực sự học, họ phải đến gặp nghệ nhân. Đây không phải hạn chế của sản phẩm mà là ý đồ của thiết kế: dùng board game như một cửa ngõ, không phải một sự thay thế.

Mỗi sản phẩm bán ra là một đơn hàng cho người thợ Quất Động

Điểm thiết thực nhất của dự án là quyết định tích hợp một chi tiết thêu tay thực sự vào mỗi bộ board game. Chi tiết này được tính toán ở mức một người thợ có thể hoàn thành trong hai đến ba ngày — vừa đảm bảo dấu ấn thủ công, vừa phù hợp với năng lực sản xuất thực tế. Nhóm nhận ra rằng với gần 90% người dân Quất Động đều biết thêu từ nhỏ, nghề thêu hoàn toàn có thể trở thành nguồn thu nhập phụ — các tiểu thương chợ làng có thể thêu trong khoảng thời gian chưa có khách. Nếu tạo được đầu ra ổn định, người dân sẽ có thêm lý do gắn bó với nghề mà không cần từ bỏ công việc hiện tại.

Tagline mà nhóm chọn để kết thúc toàn bộ dự án — “Một mũi thêu tay nối trọn ngàn năm di sản” — không phải khẩu hiệu truyền thông thuần túy. Nó mô tả đúng cơ chế mà dự án đang thực hiện: mỗi mũi thêu trong mỗi bộ board game được bán ra là một sợi chỉ kết nối kinh tế giữa người mua và người thợ Quất Động, giữa người chơi trò chơi hôm nay và làng nghề đã tồn tại hơn ba thế kỷ.

Dự án do các sinh viên Nguyễn Hải Hậu (HBU), Nguyễn Văn Thùy (MTCN), Hoàng Thủy Linh (FPT), Hoàng Phương Nga (HOU), Vũ Quỳnh Mai (HUCE), Nguyễn Tiến Đức, Nguyễn Thị Thu Hiền (HAU), Vũ Ngọc Thanh, Nguyễn Anh Minh (HUC), Phạm Thị Thu Thủy (UPD), Nguyễn Thiên Hương (PKA) thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô Lý Thị Ngọc Dung (HUC) và cô Đoàn Thùy Chi (HAU), trong khuôn khổ Summer Camp Re:Craft 2026 — Làng nghề tái sinh.